In Nederland
bestaan er verschillende manieren om het cultureel erfgoed te
beschermen: van rijkswege, door de provincie, of op gemeentelijk
niveau. Naast individuele monumenten kunnen de rijksoverheid
en de gemeente ook cultuurhistorische belangwekkende gebieden als
beschermde dorps- of stadsgezichten aanwijzen. Op de
monumentenlijst staan de panden geregistreerd die binnen de
gemeente een monumentenstatus hebben. Bij elk object hoort een
redengevende omschrijving waarin vastgelegd is waarom behoud
van belang is en welk gedeelte van het object de beschermende
status van monument heeft.
16 rijksmonumenten
Een bouwwerk is een Rijksmonument als het minimaal 50 jaar oud en van nationaal belang is door de cultuurhistorische waarde en schoonheid. Nederland telt ongeveer 55.000 rijksmonumenten die door de Rijksoverheid beschermd worden. De gemeente Haarlemmermeer heeft in totaal 16 rijksmonumenten, waarvan gemaal de Cruquius waarschijnlijk het meest tot de verbeelding spreekt. Eigenaren van rijksmonumenten komen mogelijk in aanmerking voor subsidiëring. Voor meer informatie over rijksmonumenten kunt u terecht bij de Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten. Op rijksmonumenten is de Monumentenwet van 1988 van toepassing. Als u eigenaar van een rijksmonument bent en u van plan bent zaken aan uw pand te wijzigen dan dient u hiervoor een omgevingsvergunning vanwege activiteiten met betrekking tot een beschermd monument aan te vragen.
Eén provinciaal monument
Haarlemmermeer beschikt over één monument dat op de provinciale monumentenlijst staat: de Geniedijk met zijn forten en batterijen. De Geniedijk is onderdeel van de Stelling van Amsterdam, een verdedigingslinie die tussen 1880 en 1914 is aangelegd. Provinciale monumenten komen alleen voor in de provincies Noord- Holland, Drenthe en Limburg. Voor meer informatie kunt u terecht bij de provincie Noord-Holland. Op provinciale monumenten is de Monumentenwet van 1988 en de provinciale monumentenverordening van toepassing. Als u eigenaar van een provinciaal monument bent en u van plan bent zaken aan uw pand te wijzigen dan dient u hiervoor hiervoor een omgevingsvergunning vanwege activiteiten met betrekking tot een beschermd monument aan te vragen.
47 gemeentelijke monumenten
Bouwwerken die van plaatselijk belang zijn kunnen op de gemeentelijke monumentenlijst komen. De gemeente Haarlemmermeer heeft daarbij geen leeftijdsgrens van vijftig jaar gesteld, ook jongere objecten kunnen dus een gemeentelijk monument zijn. Momenteel zijn er 47 gemeentelijke monumenten aanwezig. Eigenaren van gemeentelijke monumenten komen in aanmerking voor subsidiëring van restauratiekosten. Op gemeentelijke monumenten is de Monumentenwet van 1988 en de gemeentelijke erfgoedverordening (PDF-formaat, 92,97 kB) van toepassing. Als u eigenaar van een gemeentelijk monument bent en u van plan bent zaken aan uw pand te wijzigen dan dient u hiervoor een omgevingsvergunning vanwege activiteiten met betrekking tot een beschermd monument aan te vragen.
Eén beschermd dorpsgezicht
Beschermde stads- of dorpsgezichten zijn gebieden met historische karakteristieken en beeldbepalende panden. Voor deze gebieden gelden aparte, strengere regels voor de bebouwing en voor de onbebouwde ruimte. Bij onbebouwde ruimte kunt u denken aan straatlantaarns en beplanting. Binnen een beschermd stads- of dorpsgezicht hoeft niet elk pand een monument te zijn. De gemeente Haarlemmermeer heeft met de oude kern van Hoofddorp 1 beschermd dorpsgezicht binnen haar grenzen. Op het gemeentelijke beschermd dorpsgezicht is de Monumentenwet van 1988 , de gemeentelijke erfgoedverordening (PDF-formaat, 92,97 kB) en het aanwijzingsbesluit (PDF-formaat, 472 kB) van toepassing. Als u eigenaar van een pand bent dat binnen het beschermt dorpsgezicht valt, en u van plan bent zaken aan uw pand te wijzigen dan dient u hiervoor een omgevingsvergunning vanwege activiteiten met betrekking tot een beschermd monument aan te vragen.
Verschillende bouwstijlen
In Haarlemmermeer zijn voorbeelden te vinden van verschillende bouwstijlen. Dit valt nog het meest op bij een rondgang langs de boerderijen. De pioniers, die zich hier na de droogmaking vestigden, bouwden hun boerderij vaak in de traditionele stijl van de streek waar ze vandaan kwamen. Wel werden die boerderijen dan vaak aangepast aan de eisen die de nieuwe polder stelde aan de bedrijfsvoering. Vandaar dat er zowel kop-rompboerderijen als stolphoeven, en verschillende mengvormen, te vinden zijn in Haarlemmermeer.
Ook woonhuizen, en natuurlijk openbare gebouwen als kerken, raadhuizen en gerechtsgebouwen, verraden hun geschiedenis door hun bouwstijl. Bouwstijlen die u in Haarlemmermeer kunt tegenkomen zijn: het Neoclassicisme, het Eclecticisme, de Neohollandse bouwstijl, de Nieuwe Zakelijkheid, de Amsterdamse en Delftse Scholen en De Stijl. Architecten die hier in die stijlen werkten, waren J.F.R. Gevers, J.W. de Hey, J. Kuiper, J.B. van Loghem. W.C. Metzelaar, Th. Molkenboer en G. Th. Rietveld.
Inventarisaties
Tussen 1983 en 1986 is een achttal inventarisaties gemaakt van de monumentwaardigheid van een groot aantal gebouwen en andere historische objecten in Haarlemmermeer. Van vrijwel elk object is een pentekening met monumentale bouwkundige detaillering opgenomen. Op basis van deze inventarisaties deed de gemeentelijke Monumentencommissie destijds aanbevelingen over plaatsing van panden op de gemeentelijke monumentenlijst.
PDF bestanden kunt u openen met onder meer de gratis Adobe Acrobat Reader.